Dlaczego marnujemy miliardy w przetargach publicznych - i jak to naprawić

Publikacja Warsaw Enterprise Institute pt. „Czarna Księga wydatków publicznych 2026” stanowi jedno z najbardziej konkretnych opracowań problemu nieefektywności w zamówieniach publicznych w Polsce.

Opisane 49 przypadków nietrafionych inwestycji nie jest zbiorem odosobnionych błędów. To powtarzalne wzorce decyzji, które systemowo prowadzą do marnowania środków publicznych.

W komentarzu dla WEI Alicja Ziemlińska, Prezes Zarządu ContractSpot, identyfikuje trzy główne źródła tych problemów - wszystkie mają charakter strukturalny.

1. Niedobór kompetencji zarządczych po stronie Zamawiających

W wielu przypadkach proces przetargowy traktowany jest jako formalność administracyjna, a nie jako narzędzie zarządzania inwestycją.

Brakuje:

• planowania w horyzoncie całego cyklu życia inwestycji
• realnego zarządzania ryzykiem
• podejścia projektowego (harmonogram, zależności, kontrola jakości)

Efekt: decyzje podejmowane są pod presją czasu, bez pełnego obrazu konsekwencji.

Szczególnie widoczne jest to w mniejszych jednostkach, gdzie brak zasobów kompetencyjnych prowadzi do systemowych błędów.

2. Brak koordynacji między inwestycjami

Wiele projektów infrastrukturalnych jest planowanych w izolacji, mimo że powinny stanowić spójny system.

Brakuje:

• współdzielenia danych między instytucjami
• planowania zależności między inwestycjami
• centralnej widoczności projektów

Efekt: inwestycje, które mogłyby się uzupełniać, są realizowane równolegle lub sprzecznie.

To prowadzi do:

• dublowania kosztów
• konfliktów projektowych
• niewykorzystanego potencjału infrastruktury

3. Iluzja najniższej ceny

Dominacja kryterium ceny pozostaje jednym z najważniejszych problemów systemu zamówień publicznych.

Najtańsza oferta:

• często nie uwzględnia pełnych kosztów realizacji
• przenosi ryzyko na etap wykonania
• prowadzi do renegocjacji lub sporów

Efekt końcowy jest paradoksalny: najniższa cena na etapie wyboru prowadzi do najwyższych kosztów całkowitych.

To nie są błędy jednostek - to efekt systemu

Wnioski z „Czarnej Księgi” pokazują, że problem nie leży w pojedynczych decyzjach, ale w strukturze procesu:

• brak narzędzi wspierających decyzje
• brak danych w czasie rzeczywistym
• brak mechanizmów kontroli jakości decyzji

System premiuje działania krótkoterminowe, reaktywne i formalne - zamiast długofalowo optymalnych.

Gdzie technologia może realnie pomóc

Z perspektywy pracy nad platformą ContractSpot widać, że większość tych problemów ma wspólny mianownik: brak operacyjnej inteligencji w procesie przetargowym.

Systemy nowej generacji powinny:

• analizować pełną dokumentację przetargową
• oceniać ryzyko projektu przed złożeniem oferty
• wykrywać niespójności i błędy w specyfikacji
• umożliwiać porównanie inwestycji w kontekście całego rynku

To przesuwa proces z:
reaktywnego → predykcyjny
manualnego → wspieranego przez AI
fragmentarycznego → systemowego

Kierunek zmian

Jeżeli chcemy ograniczyć skalę marnotrawstwa środków publicznych, konieczne jest:

• odejście od iluzji „najniższej ceny” jako głównego kryterium
• wzmocnienie kompetencji zarządczych po stronie Zamawiających
• budowa narzędzi wspierających decyzje w oparciu o dane i analizę

Bez tego kolejne edycje podobnych raportów będą zawierały te same wnioski.

Pełna publikacja:
Warsaw Enterprise Institute